İş ve sosyal güvenlik hukuku

İşe iade davası

Otuz ve daha fazla işçinin çalıştığı işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçinin sözleşmesi geçerli bir neden gösterilmeden feshedilirse işçi, feshin geçersizliğini ve işe iadesini isteyebilir.

• Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulur; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
• Fesih yazılı yapılmalı ve sebebi açık ve kesin biçimde gösterilmelidir. İşçinin davranışı ya da verimi nedeniyle fesihte, işçinin savunması alınmalıdır.
• Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır.
• İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa 4 ila 8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ile en çok 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti öder.

Ayrıntılı rehber: İşe iade davası: süreler, şartlar ve sonuçlar.

Kıdem ve ihbar tazminatı

Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış işçiye kanunda sayılan fesih ve ayrılma hâllerinde her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden ödenir; bir yıllık tutar, fesih tarihindeki kıdem tavanını geçemez.

İhbar tazminatı ise belirsiz süreli sözleşmeyi bildirim süresine uymadan fesheden tarafın ödediği tazminattır. Bildirim süreleri hizmet süresine göre 2, 4, 6 ve 8 haftadır. Temmuz–Aralık 2026 dönemi kıdem tavanı 73.729,84 TL’dir.

İbraname ile alacakların sona erdiği ileri sürülebilir; ancak iş hukukunda ibranamenin geçerliliği, fesihten en az bir ay sonra düzenlenmesi ve ödemenin banka aracılığıyla yapılması gibi sıkı şartlara bağlıdır. Tutarı hemen görmek için kıdem tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Ücret, fazla çalışma ve izin alacakları

Ödenmeyen ücret, fazla çalışma, hafta tatili, genel tatil ve kullanılmayan yıllık izin ücretleri işçilik alacaklarının başında gelir. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve her saati için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir.

• Yıllık izin: 1–5 yıl arası kıdemde 14 gün, 5–15 yıl arasında 20 gün, 15 yıl ve üzerinde 26 gün; 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilerde en az 20 gün.
• Ücretin ödenmemesi: Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde ödenmeyen işçi iş görmekten kaçınabilir; bu durum haklı fesih sebebi de oluşturabilir.
• İspat: Fazla çalışma; tanık beyanı, giriş-çıkış kayıtları, puantajlar ve yazışmalarla ispatlanır. İmzalı bordrolarda fazla çalışma tahakkuku varsa işçinin itirazı ayrıca önem taşır.

Bu alacaklarda zamanaşımı süresi 5 yıldır ve dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir.

İş kazası ve meslek hastalığı

İş kazası; işçinin işyerinde, işverence yürütülen iş nedeniyle, işveren tarafından görevle başka bir yere gönderilmesi sırasında veya işverence sağlanan servis aracıyla gidiş-gelişte uğradığı kazadır. İşveren, kazayı en geç üç iş günü içinde SGK’ya bildirmek zorundadır.

Kazadan sonra SGK tarafından sağlanan geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri dışında kalan zararlar için işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Kusur oranları ve maluliyet oranı, tazminat hesabının temelidir. İş kazası tazminat davaları dava şartı arabuluculuğun kapsamı dışındadır. Ayrıntılı bilgi için tazminat hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Hizmet tespiti davası

Sigortasız çalıştırılan ya da gerçek ücretinden düşük veya eksik gün üzerinden bildirilen işçi, çalışmalarının tespiti için hizmet tespiti davası açabilir. Bu dava, emeklilik hakkını doğrudan etkiler.

Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır; bu süre hak düşürücüdür. Davada SGK da yer alır; işyeri kayıtları, bordro tanıkları ve komşu işyeri çalışanlarının beyanları önemli delillerdir. Hizmet tespiti davaları dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.

Mobbing (psikolojik taciz)

İşyerinde bir çalışanı yıldırmak, dışlamak ya da işten ayrılmaya zorlamak amacıyla sistematik ve süreklilik gösteren davranışlar psikolojik taciz olarak değerlendirilir. İşveren, Türk Borçlar Kanunu uyarınca işçinin kişiliğini korumak ve psikolojik tacize uğramaması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

Mobbinge maruz kalan işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını isteyebilir; koşulları varsa manevi tazminat da talep edebilir. Yazışmalar, e-postalar, tanık beyanları ve sağlık raporları ispat bakımından önemlidir. Olayların tarih sırasıyla not edilmesi önerilir.

SGK işlemlerine itiraz

Emeklilik başvurusunun reddi, borçlandırma, prim affı, malullük ve iş göremezlik oranının belirlenmesi ya da kurumun geri ödeme talepleri gibi SGK işlemlerine karşı önce kuruma itiraz edilir, sonuç alınamazsa iş mahkemesinde dava açılır.

Maluliyet ve sürekli iş göremezlik oranlarına karşı itirazlarda sağlık kurulu raporları ve Adli Tıp Kurumu incelemesi gündeme gelir. Kurum tarafından talep edilen geri ödemelerde, ödemenin işçinin kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı sonucu doğrudan etkiler.

İşverenlere danışmanlık

İşverenler için iş sözleşmelerinin hazırlanması, işyeri yönetmelikleri, fazla çalışma onayları, yıllık izin planlaması, disiplin süreçleri ve fesih prosedürünün kanuna uygun yürütülmesi, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer.

Fesih öncesinde yazılı savunma alınması, fesih bildiriminde sebebin açık yazılması ve ödemelerin belgelendirilmesi, işe iade ve tazminat davalarında işverenin konumunu belirler. Arabuluculuk toplantılarında alacak kalemlerinin doğru hesaplanması da maliyeti doğrudan etkiler.