Arabuluculuk

Dava şartı (zorunlu) arabuluculuk

Aşağıdaki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur:

• İş uyuşmazlıkları: İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade (iş kazası ve meslek hastalığı tazminatları hariç).
• Ticari uyuşmazlıklar: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri ile itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları.
• Tüketici uyuşmazlıkları: Değeri tüketici hakem heyeti sınırını (2026 için 186.000 TL) aşanlar.
• Kira uyuşmazlıkları (ilamsız icra yoluyla tahliye hariç), ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları (1 Eylül 2023’ten itibaren).

İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti istemleri bu zorunluluğun dışındadır.

İhtiyari arabuluculuk

Kanunen zorunlu olmayan ancak tarafların serbestçe tasarruf edebileceği her özel hukuk uyuşmazlığında taraflar kendi istekleriyle arabulucuya başvurabilir. Miras paylaşımı, ortaklar arası uyuşmazlıklar, inşaat ve eser sözleşmeleri, tazminat talepleri ve boşanmanın mali sonuçları bu yola uygun konulardandır.

İhtiyari arabuluculukta arabulucuyu taraflar birlikte seçer; dava açıldıktan sonra da mahkemenin teşvikiyle arabuluculuğa gidilebilir. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar ve kamu düzenine ilişkin konular arabuluculuğa elverişli değildir.

Süreç adım adım

Dava şartı arabuluculukta süreç şu şekilde işler:

1. Başvuru: Adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır; ücretsizdir.
2. Görevlendirme: Büro, sicildeki listeden bir arabulucu görevlendirir; taraflar sicile kayıtlı bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o arabulucu görevlendirilebilir.
3. Davet ve toplantı: Arabulucu tarafları en uygun iletişim aracıyla davet eder; toplantılar ortak ya da ayrı oturumlar hâlinde yapılabilir.
4. Sonuç: Anlaşma olursa anlaşma belgesi, olmazsa son tutanak düzenlenir.

Geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur.

Arabuluculuk süreleri

Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren uyuşmazlığı belirli süre içinde sonuçlandırmak zorundadır:

• İş, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında 3 hafta; zorunlu hâllerde en çok 1 hafta uzatma.
• Ticari uyuşmazlıklarda 6 hafta; zorunlu hâllerde en çok 2 hafta uzatma.

Başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. İşe iadede ise fesihten itibaren bir ay içinde başvurulması şarttır.

Anlaşma belgesi ve icra edilebilirlik

Taraflar anlaşırsa varılan sonuç anlaşma belgesine yazılır. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ayrıca icra edilebilirlik şerhine gerek olmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır; ödenmezse doğrudan ilamlı icra takibi yapılabilir.

Avukatsız yapılan anlaşmalarda taraflar, sulh hukuk mahkemesinden ya da dava görülürken davanın görüldüğü mahkemeden icra edilebilirlik şerhi isteyebilir. Anlaşma belgesinde kararlaştırılan konularda taraflar sonradan dava açamaz. Ayrıntılı rehber: Arabuluculuk anlaşma belgesi.

Arabuluculuk ücreti

Arabuluculuk ücreti, her yıl Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir. Dava şartı arabuluculukta:

• Anlaşma sağlanamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir ve sonradan açılan davada yargılama gideri olarak dikkate alınır.
• Anlaşma sağlanırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak karşılanır; iş uyuşmazlıklarında işçi lehine farklı düzenlemeler bulunabilir.

İhtiyari arabuluculukta ücret, taraflarla arabulucu arasında tarife altında kalmamak üzere serbestçe kararlaştırılır.

Arabuluculukta avukatın rolü

Arabulucu tarafsız olduğu için taraflara hukuki tavsiyede bulunamaz. Bu nedenle tarafın kendi avukatıyla sürece katılması; alacak kalemlerinin doğru hesaplanması, teklifin hukuki sonuçlarının değerlendirilmesi ve anlaşma belgesinin ilam niteliği taşıması bakımından önem taşır.

Av. Ayşe Taştepe, avukat olarak temsil ettiği müvekkillerin arabuluculuk toplantılarına vekil sıfatıyla katılır. Arabulucu olarak görevlendirildiği uyuşmazlıklarda ise tarafsızlık ilkesi gereği taraflardan hiçbirinin avukatlığını üstlenmez; daha önce taraflardan birinin vekili olduğu bir uyuşmazlıkta da arabuluculuk yapmaz.