Aile hukuku

Anlaşmalı boşanma

En az bir yıl sürmüş evliliklerde eşler birlikte başvurur ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul ederse evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması gerekir.

Protokolde velayet, kişisel ilişki düzeni, iştirak ve yoksulluk nafakası, mal paylaşımı ve maddi-manevi tazminat konularının açık ve uygulanabilir şekilde yazılması, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer. Ayrıntılı rehber: Anlaşmalı boşanma protokolü.

Çekişmeli boşanma

Eşler boşanma ya da sonuçları konusunda anlaşamazsa çekişmeli boşanma davası açılır. Genel boşanma sebebi evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır; bunun yanında zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı özel boşanma sebepleridir.

• Zina ile hayata kast ve kötü muamele sebeplerinde dava, öğrenmeden itibaren 6 ay ve her hâlde olaydan itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır.
• Terk sebebinde, ayrılığın en az altı ay sürmesi ve hâkim ya da noter aracılığıyla yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir.
• Davada kusur durumu; nafaka ve tazminat taleplerini doğrudan etkiler. Mesajlar, tanık beyanları ve kayıtlar önemli delillerdir.

Velayet ve kişisel ilişki

Boşanmada velayet, çocuğun üstün yararı gözetilerek anne ya da babaya verilir; ebeveynlerin ekonomik gücü tek başına belirleyici değildir. Mahkeme gerektiğinde pedagog ya da sosyal çalışmacı raporu alır ve idrak çağındaki çocuğun görüşünü dikkate alır.

Velayeti verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki (görüş günleri) düzenlenir. Koşulların değişmesi hâlinde velayetin değiştirilmesi ve kişisel ilişki düzeninin yeniden belirlenmesi istenebilir.

Nafaka

Boşanma sürecinde ve sonrasında üç tür nafaka gündeme gelir:

• Tedbir nafakası: Dava süresince, geçimini sağlayamayan eş ve çocuklar için hükmedilir.
• Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında ödenir.
• İştirak nafakası: Velayeti almayan ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılımıdır.

Tarafların mali durumu değişirse nafakanın artırılması, azaltılması ya da kaldırılması istenebilir. Ayrıntılı rehber: Nafaka türleri.

Mal rejiminin tasfiyesi

1 Ocak 2002’den sonra evlenen ya da evliliği bu tarihten sonra da devam eden eşler bakımından yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Evlilik içinde karşılığı ödenerek edinilen mallar kural olarak eşler arasında yarı yarıya paylaşılır; evlilik öncesi mallar, miras ve bağış yoluyla gelen mallar ise kişisel maldır.

Mal rejiminin tasfiyesinde katılma alacağı ve değer artış payı talepleri gündeme gelir; 2002 öncesi dönem için mal ayrılığı rejimi uygulanır ve katkı payı alacağı istenebilir. Bu talepler boşanma davasından ayrı bir davayla ileri sürülebilir. Eşler, protokol ya da ihtiyari arabuluculukla bu konuda anlaşabilir.

Şiddete karşı koruma (6284)

Şiddete uğrayan ya da uğrama tehlikesi bulunan kişiler için 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı istenebilir. Bu karar için şiddetin ispatı ya da delil aranmaz; başvuru aile mahkemesine, savcılığa ya da kolluğa yapılabilir.

Uzaklaştırma, ortak konuttan çıkarma, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme ve geçici velayet gibi tedbirler verilebilir. Koruma kararının ihlali hâlinde zorlama hapsi uygulanır. Bu uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.

Soybağı ve tanıma

Çocuk ile baba arasındaki soybağı; evlilik, tanıma ya da hâkim hükmüyle (babalık davası) kurulur. Evlilik içinde doğan çocukta babalık karinesi vardır; koca, belirli süreler içinde soybağının reddi davası açabilir.

Babalık davası ana ve çocuk tarafından açılabilir; çocuğun bakımı için nafaka ve doğum giderleri de talep edilebilir. Bu davalarda DNA incelemesi en önemli delildir ve dava süreleri kanunda ayrıca düzenlenmiştir.